“Vandaag is het Trippenkermis!”

0
396


Op Antonius-Abt smullen we van het zwijn!

Op 17 januari is het in de Geraardsbergse deelgemeente Zarlardinge kermis. Deze kermis die gevierd wordt rond Antonius-Abt trok, tot diep in de jaren zestig, veel volk. De mensen kwamen ernaartoe om een bedevaart te doen tegen stalziekten en varkenspest.

Ook in Vloesberg-Flobecq wordt rond St-Antoine kermisgevierd, ook daar gingen de mensen voor hetzelfde doel op bedevaart. Antonius-Abt die afgebeeld wordt met een varken en een tau-staf met een belletje of een duiveltje eraan, is diegene die vooral door de landbouwers aanbeden wordt. Het tau-kruis of het Sint-Antoniuskruis: “de Tau,” is het embleem van de Orde van Sint-Antonius: de religieuze orde van de Antonieten. Sint-Antoon is patroon van wevers, slagers, suikerbakkers, mandenmakers, zwijnenhoeders, begrafenisondernemers, varkens en huisdieren, en beschermheilige tegen pest, sint-antoniusvuur en veeziekten.

Het meest opmerkelijke hedendaagse ritueel bij de St-Antoniusvieringen is het bij opbod verkopen van één of meer varkenskoppen, of andere producten van varkensvlees. In Essen bijvoorbeeld gaat dit gebruik nog jaarlijks door. Zijn bijnaam ‘Antoontje met het varken’ ontstond in de middeleeuwen. De Antonieten, een groep leden van de naar hem vernoemde verpleegorde, mochten hun varkens vrij laten rondlopen als vergoeding voor de verpleging die zij verstrekten. Op17 januari werden deze varkens geslacht en het vlees verdeeld onder de armen. Antonius-Abt wordt wel regelmatig eens verwisseld met Sint-Antonius van Padua, ook ‘Toontje van de verloren voorwerpen’ geheten. Antonius van Padua is steeds een zeer geliefde heilige geweest en werd vooral aanroepen om iets dierbaars terug te vinden. Er was een tijd dat St-Antonius in ieder huis steeds klaar stond, meestal op de schouw of kast, om iets dat verloren was terug te vinden. Hij wordt op 13 juni gevierd.

St-Atoon van Padua is niet alleen de patroon in verloren zaken, hij is ook een toevlucht voor de armen, en een wonderbare mirakeldoener. Een altaar in de kerk van het Oost-Vlaamse Stekene dat aan hem is gewijd, is uitgevoerd door zekere Robert Van Caelenbergh uit Aalst. In Geraardsbergen in de Sint-Bartholomeuskerk staat ook een prachtig retabel dat voor St-Antonius van Padua is opgetrokken, waar mensen komen bij bidden om iets dat verloren is terug te vinden.

Ik herinner me vanuit mijn jeugd dat van op het gehucht Boureng in Deux-Acren, waar mijn grootouders woonden, bijna elk gezin op 17 januari naar Zarlardinge bij St- Antoontjen trok. Meestal was het in deze periode ook echt koud. Vandaar dat deze gemeenten het gezegde kennen: “Van de 17e te Zoarlinge tot de 14e te Oaker, dat es putjen van de winter!” Op 14 februari wordt in Acren onze Lieve-Vrouw van Deux-Acren gevierd met een speciale misviering. Ook naar deze mis trekt, tot op vandaag nog, de omgeving naartoe.

Gezien de enorme overvloed aan beelden en schilderijen in talloze plaatsen, is het eigenaardig dat er bijvoorbeeld over de grens in Frankrijk, via de media (of internet), weinig aandacht wordt gegeven aan festiviteiten rond Antonius-Abt. Er zijn er wel wat heilige missen, zegeningen van brood, processies, openbare verkopingen en maaltijden, maar zegeningen van vee, paarden of huisdieren, offerandes van varkenskoppen, vreugdevuren, optochten met verkleedpartijen, vrolijke liederen, grootse maaltijden, etc. lijken er niet te zijn.

Dit alles in tegenstelling tot Vlaanderen, Italië en Spanje. Vooral in de laatste twee landen heeft elk dorpje, lijkt het wel, een site met foto’s.  Ervan uitgaande dat Frankrijk toch een zeer belangrijke rol heeft gespeeld in de verspreiding en promotie van de Antonius-verering, lijkt dat vreemd. Maar er zijn dan ook de nodige religieuze opschuddingen geweest zoals de Religie Oorlogen, en vooral de Revolutie. En toch zijn er ook verrassende vieringingen in Frankrijk, zoals bijvoorbeeld Lézat sur Lèze,  waar veel meer beelden aanwezig waren dan ik vermoedde, en waar zelfs ook een kleurrijk spektakel rond Antonius plaatsvindt. Maar je moet er wel naar toe om dat te ontdekken. Ook in bij onze provincieburen in Henegouwen houdt het niet op bij Flobecq. Is Henegouwen met haar vele oude kastelen en haar vele kermissen ‘la ducasse’ niet de folklore provincie bij uitstek? Victoire de overwinningsgodin van Henegouwen weet er alleszins meer van!

Karel De Pelsemaeker

Ook vorig jaar wijdde ik aan ‘Sintantontsjen’ een tekst, u kunt tippen via deze link:

 https://www.de-beiaard.be/2018/01/12/e-column-uit-goeferdinge-over-putje-winter/

 

Bij  dat mooie winterfeest hoort er ook een poëzieken!

 

Sint-Antonius uit Zarlardinge

Op Sin-Antonius-Abt,
smullen de Zalardingenaren
van het vetgemeste zwijn:
de grote roze hespen,
het klein versneden spek,
het fijn gekruide hoofdvlees,
de staart, en de kronkelige
witte of zwarte trippen!

Van ’t gezouten volgt er dorst,
daarom wordt er ook met
gerstenat gemorst!

We weten het wel,
voor Sint-Antonius kon vlees
worst wezen, doch fruit en
groenten at hij des te meer.
En door te leven als asceet,
legde hij zijn hoofd, pas,
na honderdenvijf jaar neer.

O, Sint-Antonius uit Zarlardinge
met het zwijn, ik kom u fluisteren
in uw oren: ‘Ik ben mijn lief verloren.’
Met gebed en offerkaars wou ’k Hem
toen bekoren: ‘Heilige Antonius,
daarboven in de hemel, mag ik
alstublieft mijn lief weerzien?’

Meteen verscheen me een visioen:
‘Het is niet bij mij, Maar bij broeder
Antonius van Padua, dat je moet zijn!-
Ik doofde de kaars en keerde me rechtsom.
Waar, vlak voor mij, mijn teerbeminde
likkebaardend te verlangen stond
naar een warme worst, dik en rond.

Karel De Pelsemaeker

Er bstaan over heel ons land weerspreuken rond Sint-Antonius-abt, onder andere:

Is het op Sint-Anthonis-Abt klaar en helder, vult ’t vat en ook de kelder. Sint-Antoon en Sebastiaan ( 20 januari), komen met ’t hardste van de winter aan. Saint Antoine et Saint Sébastien (20 janvier) emportent le plus dur de l’hiver. Wenn Antoni die Luft ist klar gibt’s bestimmt ein trocknes Jahr.

 

 

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here