Oudejaarsavond

0
222


E-column

Oudejaarsavond wordt bij ons elk jaar op 31 december gevierd. Het is de avond voor 1 januari die we Nieuwjaarsdag noemen. In andere landen wordt de dag om deze reden wel ‘New Year’s Eve’ genoemd, net als de avond voor Kerstmis kerstavond wordt genoemd. Oudejaarsavond wordt sinds halverwege de 16de eeuw op 31 december gevierd; toen werd de Gregoriaanse kalender ingevoerd. In onder andere Duitsland, Tsjechië en Israël, maar ook bij ons wordt in sommige regio’s Oudjaar ook ‘Silvester’ genoemd, dit naar de sterfdag van Sint Silvester, voormalige paus van de Rooms-katholieke Kerk. Op veel plaatsen wordt hierdoor op oudejaarsavond een ‘Zotte Silvesteravond’ gehouden.

Oudjaar en datum: oorspronkelijk kenden verschillende volkeren verschillende data voor Oudjaar, tegenwoordig viert China Oud en Nieuw nog op een ander datum, dan wij. Een die gebaseerd is op de Chinese kalender. Het Joods Oud en Nieuw feest heet Rosj Hasjana en valt in de herfst. Vroeger vierden de Kelten op 31 oktober oudejaarsavond en de Romeinen op de laatste dag van februari.

De Germanen, daarentegen, kenden het Joelfeest of Yule als Oud en Nieuw rond 21 december, dat is op de kortste dag van het jaar, of de zonnewende-dag (solstice). Bij alle feesten werd de datum voor Oudjaar vooral gekoppeld aan het afsluiten van de donkere tijd en het verwelkomen van het lengen van de dagen, en hoewel de koudste dagen van de winter er aankomen, wordt hierbij ook de lente verwelkomd.

Oudejaarsavond tradities en hun betekenis: er zijn verschillende tradities op oudejaarsavond, zoals vuurwerk afsteken, oliebollen eten, champagne drinken en de oudejaarsconference houden.

Vuurwerk: in vele landen wordt vuurwerk afgestoken, een traditie die vooral uit China is overgewaaid. In vroegere tijden toen er nog geen vuurwerk was werd er een kanon afgeschoten. De luidruchtige drukte van het kanon of het vuurwerk had oorspronkelijk als doel om de kwade geesten te verjagen. Doch niet vergeten dat er al heel vroeg in onze geschiedenis ‘boesjen’ (bussels) hout werden gebrand, zowel op Kerstmis als op Oudejaar. Het is te zeggen: walmpjesbrand buiten, of een flink stuk hout dat in de aarde werd verbrand en waarop men wat brandewijn goot was een gebruik in onze streek. Nu bestellen we, naar dit oude gebruik, een ‘bûsh’ bij de bakker.

Oliebol: de oliebol of ‘smoutbol, vetbol’ komt waarschijnlijk van de oliekoek, de oliekoek werd in de middeleeuwen al gegeten op 11 november na een vastenperiode. Een oliekoek was nuttig om te eten vanwege het vet en de calorieën als bescherming tegen de winterkou. De oliekoeken waren ook nuttig als er geen vers voedsel verkrijgbaar was, olie en meel om oliekoeken te bakken was er altijd wel. Later werd het een traditie om aan de armen oliekoeken te geven. Aan het eind van de 19de eeuw verandert in kookboeken de oliekoek naar een oliebol. Oliebollen werden gebakken in raapzaadolie, soms werd er roggebrood of appel meegebakken. Andere benamingen voor oliebollen zijn: smeerbollen, Dutch doughnuts, reuzelbollen of smoutbollen. — Bij ons thuis, worden er op Vette Dinsdag nog altijd wafels of smoutbollen of noedels, die sommigen ook klompen noemen, klaar gemaakt. Klompen zijn een beslag van krentenbrood, dat in klonters wordt verdeeld en die in water worden gekookt. Ze worden gegeten met gesmolten boter en bruine suiker. —

Champagne: het is gebruikelijk om op oudejaarsavond een glas Reimse wijn te drinken of een andere mousserende wijn. Reimse wijn of Champagne is vooral bekend geworden bij de doop van een nieuw schip. Het doel van deze scheepsdoop was het schip en zijn bemanning een behouden vaart te wensen.

Ook met Oud en Nieuw wensen we elkaar met een glas champagne een goed Nieuwjaar: het knallen van de kurk vinden we leuk om 12 u ’s nachts om het oude jaar af te sluiten en met de sprankelende bubbels begroeten we, opgewekt, het nieuwe jaar!

Oudejaarsconferences: de oudejaarsconference is vooral bekend geworden door de Nederlandse cabaretier Wim Kan, vanaf halverwege de 50-tiger jaren is er elk jaar een oudejaarsconference in het theater, op de radio of op tv. De eerste oudejaarsconference op tv werd in 1969 uitgezonden. Bekende oudejaarsconferenciers zijn: Wim Kan, Seth Gaaikema, Freek de Jonge, Youp van ’t Hek, Lebbis en Jansen en Erik van Muiswinkel. Peter Voskuil schreef er een interessant boek over: “Geschiedenis Van De Oudejaarsconference”. Geert Hoste liep met zijn ‘Nieuwjaarsconference’ met veel succes in hun voetsporen, nu doet Michael Van Peel dit.

Het is het jaar 2018 dat deze keer op oudejaarsavond de geschiedenis zal ingaan. Ik vermoed dat de gordijnen van het theaterstuk 2018 zullen worden toegetrokken met weinig applaus. Want het was globaal bekeken een somber en donker decenniumstuk van het derde millennium. Met ‘als beeld van het jaar’ een Belgische regering die maanden slabakte en waarvan de koning uiteindelijk het ontslag aanvaardde. Op 27 december nog hielden de aanhangers van de ‘gele-hesjes-beweging’ nog verschillende blokkades in de provincies Luik en Henegouwen, aan de grenzen met Frankrijk.

“Gele hesjes” zijn gewone burgers die protesteren tegen de hoge brandstofprijzen in ons land. Ze noemen zichzelf ontevreden burgers die op een vreedzame manier actie voeren en ze distantiëren zich dan ook van het geweld van de voorbije maanden:

Het begon allemaal in Frankrijk, waar “les gillets jaunes” brandstofdepots blokkeerden uit onvrede met de hoge brandstofprijzen. De beweging kreeg in ons land snel navolging want ook bij ons, vooral in Wallonië, is er heel wat onvrede over de prijzen aan de brandstofpompen. Het duurde dan ook niet lang of de actiegroep “gele hesjes” kreeg ook in België een navolging.

De “echte gele hesjes” zijn mensen die op het einde van de maand moeilijk rondkomen; én zo zijn er bij het afsluiten van anno 2018 jammer genoeg velen. Of 2019 het – jaar wordt waarin de rijken nog rijker zullen worden en de armen nog armer -, is zeer de vraag?

Maar wedden we erop dat oudejaarsconferenciers ook dit jaareinde, niettegenstaande alle miserie en tegenslagen, het voorbije jaar op een grappige manier aan de man zullen brengen?!

Gezondheid, santé, schol, zum Wohl, prost, cheers, skål, à votre santé, salud, chin chin    en, voor intellectuelen, ook in het Latijn, sanitas bona!… Op 2019

Karel De Pelsemaeker.

 

 

 

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here