Over Maretak Mistel Vogellijm en Misteltoe

0
121


20 C * M * B * 19

 Maretak, mistel of vogellijm zijn drie synoniemen voor hetzelfde plantje. Mistletoe of de Engelse benaming voor – Vicum album -, wat de wetenschappelijke naam voor deze plant is, kan in de Nederlandse taal ook gebruikt worden.

We weten nog allemaal uit onze lessen geschiedenis en uit onze Asterix strips, dat druïden (zo noemden de Galliërs hun tovenaars) zo een 2000 jaar geleden, maretakken uit de eikenbomen sneden, ze deden dit zelfs met een gouden sikkel. Waarschijnlijk waren maretakken die op eiken groeiden 2 eeuwen geleden uiterst zeldzaam. Wanneer men dan toch een maretak op een eik zag, was dit fenomeen een teken van de goden. Dit bijzonder geschenk van de goden moest dan uiteraard met de grootste zorg behandeld worden, vandaar de ceremonie met de gouden sikkel. De afgesneden mistel werd dan opgevangen op een zuiver wit laken, omdat die niet met de aarde, waar de boze geesten in leven, in aanraking zou komen. Van de maretak bestaan vrouwelijke en mannelijke planten. Alleen de vrouwelijke planten dragen bessen. De zilverachtige witte bessen zijn als het ware echte lichtgevende parels tussen het groene gebladerte van de bolvormige bussels, die een volwassen plant vormt.

Wie vanuit Geraardsbergen regelmatig met de trein via Edingen naar Brussel reist of pendelt, en oog heeft voor het voorbij schuivend landschap, heeft zeker al gemerkt dat er vanaf Herne tot Halle veel maretakken in de bomen hangen. Dit is te wijten aan de kalk die daar in de grond aanwezig is. In de Vlaamse Ardennen bijvoorbeeld zijn mistels eerder zeldzaam. Men treft ze sporadisch aan tussen Ophasselt en Balegem, omdat ook daar kalk in de bodem aanwezig is. In de Voerstreek, de Champagnestreek en in Zuid-Engeland waar veel kalk in de bodem zit, maken deze half-parasieten, of epifyten, weelderig gebruik van populieren, appelbomen, lijsterbessen, perenbomen en acacia’s. De maretak gaat echter ook op plaatsen waar hij in zijn element is, zelden parasiteren op hazelaars en heel zelden op eiken. Zoals ik hierboven reeds schreef, de maretak speelde zowel bij de Kelten als bij de Galliërs een belangrijke rol. Wanneer in de winter de goudgele plant te voorschijn komt, doorheen de bladerloze takken van de waardboom, is het alsof deze half-parasiet het leven verenigt tussen hemel en aarde. Een verschijnsel dat veel indruk moet gemaakt hebben op deze oude volkeren. Hoewel de Grieks-Romeinse traditie niet vertrouwd was met de symboliek van de maretak, werd het typische Keltische thema van “eik en maretak” wel gelatiniseerd onder invloed van de Kelten die enkele eeuwen lang in de Povlakte verbleven.

In de Griekse mythologie kunnen zowel Persephone (dochter van Zeus) als Aeneas (de Trojaanse held) de onderwereld (onder de aarde) binnen- en buitengaan dankzij de maretak; het symbool van licht en wedergeboorte. De symboliek rond de plant wordt nog versterkt als ze wordt geassocieerd met die van de eik: de koning van de vegetatie en symbool van ‘kracht’. Aangezien maretak zo nauw verbonden was met het heidense geloof, werd de plant niet gekerstend, maar wel in een slecht daglicht gesteld. Dat negatieve aspect is trouwens nog aanwezig in de naam zelf van de plant: ‘maretak’ verwijst naar ‘mare’ oorspronkelijk een witte lucht-elf, wiens krachten verbonden waren met de duivel.

Als embleem behoort de altijdgroene maretak net zoals de den, de spar, hulst en klimop tot de bekende kerstmis- en winteremblemen. In de Engelse riddertijd werd maretak al plechtig ingezameld op de vooravond van Kerstmis, en aan het plafond van de grote zaal opgehangen, elk meisje dat eronderdoor ging mocht gekust worden. In Groot Brittannië wordt nog altijd mistletoe als kerst- en nieuwjaarversiering gebruikt. Bij ons is een boeketje maretak ophangen als kerstversiering, de laatste vier decennia ook erg in gebruik. Omdat ik weet dat maretak in de bloementaal als gevolg van de Boldermythe betekent: ‘Ik overwin alle hindernissen’, zorg ik dat er elk jaar, als kerstversiering, een boeketje maretak boven onze voordeur hangt.

In Frankrijk wisselt men op oudejaarsavond om middernacht nog altijd wensen uit onder een bosje ‘gui blanc’. Maretak wordt ook geschonken in de betekenis van: ‘ Een vloed van kussen doe ik U toekomen!’

En juist daarom heb ik dit schrijven aan de ‘Maretak’ gewijd: ‘Ik wens U van harte prettige feestdagen! Dat U in 2019 alle hindernissen mag overwinnen.”

Ik laat U alvast een vloed van kussen toekomen.

Karel De Pelsemaeker : 20   C * M * B * 19

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here