Een van oudste kerstornamenten is een takje hulst met rode bessen!

0
189


E-column uit Goeferdinge

Wanneer we, zelfs in volle zomer, een takje hulst te zien krijgen, hetzij echte, nagemaakte, of op één of andere tekening, gaan we meteen aan Kerstmis en Nieuwjaar denken. Ik ben er dan ook van overtuigd dat er velen versteld zullen staan als ik ga schrijven dat hulst ook een duivelse plant is!

Hoe het komt dat wij de takken en bladeren van deze wintergroene heerster met Kerstmis als decoratie gebruiken, is een lang, en wellicht ook wel een boeiend, verhaal:

In de Oudheid werd hulst gebruikt bij rituele ceremoniën: gedurende de maand december werden bij de Romeinen de feesten rond Saturnus gehouden, “De Saturnalia” genaamd, wat het zonnewendefeest betekent.

Deze lichtfeesten verliepen in een uitbundige sfeer. Het was het meest populaire feest in het oude Rome, ter herdenking van de door Saturnus ingeluide zogenaamde “Gouden Eeuw”, en gevierd van 17 tot 19 december, later tot 24 december. Het feest begon met een officieel offer bij de tempel van Saturnus op het “Forum Romanum” (is Latijn voor Romeins marktplein), gevolgd door een openbare feestmaaltijd waaraan ook senatoren en notabelen deelnamen. Daarop volgde dagenlang een carnavalesk volksfeest van vriendschap en verbroedering, met bezoeken aan vrienden en verwanten, onder welke men elkaar geschenken, bij voorkeur speciaal voor het feest gebakken aarden beeldjes, gaf en geluk toewenste. Gedurende deze feesten werden de slaven door hun meester bediend en als gelijken behandeld. Ook de waskaars, als symbool van het terugkerende zonnelicht, speelde bij het feest een rol. Gedurende deze feestperiode was het de gewoonte, om hulst te sturen naar vrienden als blijk van goede wensen.

Het gebruik van de eerste Romeinse christenen om hun kerk met hulst te versieren is heel waarschijnlijk afkomstig van de Saturnalia, een feest dat werd overgenomen van de Kelten en de Germanen.

Door zijn altijd groene blad, dat met een waslaagje bedekt is om niet uit te drogen, is hulst het zinnebeeld geworden van het ‘leven’ bij de volkeren van het Noorden en voornamelijk bij de Britten. In andere landen van Europa zijn de stekels van hulstbladeren echter van duivelse oorsprong! Nog in andere gebieden beschermen ze tegen heksen en kwade geesten. Vooral de plant die gesneden werd op kerstavond en op Palmzondag gewijd werd.

In Duitsland, Engeland en Frankrijk brengt men bijvoorbeeld hulsttaken aan huizen en stalen als bescherming tegen hekserij. Om wantsen uit het huis te drijven, stelde men in Zwitserland een bussel samen uit takken van hulst en hazelaar. Deze werden dan op Palmzondag gewijd, en op kerstavond bij het uitspreken van een toverformule tegen de huizen geslagen. Vroeger was het ook de gewoonte om hulst aan te planten naast kerken en huizen, en op kerkhoven: dat gebeurde bijvoorbeeld bij de Wistminster Abbey in de laatste decennia van de zeventiende eeuw. Mensen geloofden ook dat hulst hielp tegen blikseminslag.

In Engeland gelooft men ook dat het omhakken van hulst ongeluk brengt. Het was daar tot voor kort een algemeen gebruik, om alle kerstversieringen, hulst, klimop, maretak, brem en hazelaar, op een bepaald tijdstip na Kerstmis te verbranden. Meestal was dit op de ‘Twaalfde Nacht’ (Twelfth Night), van de vroegere joelperiode. Bij ons gebeurt dit, zowel vroeger als nu, tijdens driekoningenavond of –nacht.

In het Engels wordt hulst holly genoemd, in Amerika in de streek van Florida, waar nu de metropool Hollywood ligt, stond eens een groot woud, waarin enorm veel hulst (holly tree) stond, vandaar de naam Hollywood.

Een negatieve legende in verband met hulst verhaalt het volgende: bij de intrede in Jeruzalem strooide het volk voor Christus palmbladeren op de weg. Als sommigen echter begonnen te roepen, ‘Kruisig hem!’ en meteen ook de massa dit riep, kreeg de palmboom waarvan de bladeren waren afgesneden plots doornen, en zo ontstond de hulst. – Net als de wandelende Jood, die voor zijn straf altijd verder en verder moet trekken, zo moet ook de hulst winter en zomer groen blijven. Vandaar ook zijn Deense naam ‘Kristdorn’ en zijn Sileziche volksnaam ‘Christdorn’. In een ander verhaal wordt verteld, dat het kruis van Jezus gemaakt was van hulsthout; als straf werd de boom gedoemd om een struik te blijven met doornige bladeren, en bessen die er uitzien als bloeddruppels van de Heer.

In nog veel andere legenden wordt hulst als een duivelse plant beschouwd, wat wijst op een aloude heidense verering voor de boom, waarvan alleen maar enkele gebruiken door het christendom en door de eeuwen heen werden gerecupereerd of gekerstend.

Mocht u met kerstavond aan een feesttafel aanzitten waarop hulstbladjes prijken, hetzij fysiek hetzij onder de vorm van een dessin op het tafelkleed of op de servetten, denk dan misschien eens aan de vele legenden en volkstradities over deze oude plant. Of misschien ligt er wel zo een groen blaadje hulst, van marsepein, op het stukje kerstbuche dat u in de eerstvolgende dagen zal verorberen?

In elk geval, vergeet het duivelse en laat het smaken! Bij deze alvast ‘Een vrolijke kerstperiode’ toegewenst en veel goedgevoel bij het bekleden van uw kerstboom en het kerst versieren van uw woonkamer of huis en tuin. “Laat u maar eens gaan en breng maar warme lichtjes aan!”

Karel De Pelsemaeker

PS: bij mijn weten is hust in het Duits: die Hülse oder die ‘Stechpalme’, in het Frans: houx , in het Spaans acebo; in het Italiaans: agrifoglio, en in het Noors: kristtorn.

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here