Hoe hedendaags is Sinterklaas?

0
231


E-column uit Goeferdinge

U kunt er de laatste weken niet naast kijken hoe de oude wit-gebaarde Sinterklaas, vergezeld van zijn trouwe kompaan Zwarte Piet, terug zijn intrede deed. Doordat onze kleinzonen Toon en Tijl op zaterdagnamiddag 17 november bij ons verbleven, zagen we hem via het televisiescherm in de havenstad Antwerpen aankomen. Terwijl kwam hij ook per boot, met veel onthaal, in Geraardsbergen langs de Begijnhofkaai aan. In afwachting van zijn feestdag, Sinterklaas verjaart op 6 december, toert hij nu in onze contreien rond.

Zoals de traditie het wil is hij met de stoomboot vanuit Spanje, waar hij voor de rest van het jaar woont, naar onze oorden gekomen. Onder de grote vreugde van duizenden kinderen, die hem al zingende met traditionele sinterklaasliedjes verwelkomden, meerde hij op zaterdagnamiddag 17 november 2018 op de Schelde in Antwerpen en ook in Geraardsbergen aan de Begijnhofkaai aan.

“Zie eens komt de stoomboot in Antwerpen en voor zo ver ik weet ook in Geraardsbergen aan’, hij brengt ons Sint-Nikolaas, ik zie hem al staan.”

– Ongeveer een halve eeuw geleden kwam hij met zijn kompaan Zwarte Piet ook al in Geraardsbergen langs de Dender aan! Samen met tante Terry, maar tante Terry is ondertussen al één jaar overleden, hoorde ik op 31 oktober op Radio 2: ‘Toen betond de Belgische televisie juist 65 jaar. De Hobookse tante Esther Van Ginderen-Verbeek, alias Terry Van Ginderen, was ook jaren actief geweest als Vlaamse tv-presentatrice, vandaar dat ze op 31 oktober dikwijls op de radio en televisie werd vernoemd. –

Sint-Nicolaas, of Sinterklaas, is ook de beschermheilige van de zeelieden, het is daarom dat hij bij voorkeur met zijn stoomboot vanuit Spanje in andere landen aankomt. Deze traditie zou teruggaan tot de grote zeventiende-eeuwse handelscompagnieën uit Nederland. Het is ook opmerkelijk dat er toch heel wat havensteden zijn waar er een Sint-Nicolaaskerk staat. Bij ons in Vlaanderen is dat bijvoorbeeld het geval in Antwerpen en in Gent en de stad Sint-Niklaas kreeg haar naam dankzij de Sint-Niklaaskerk van de gemeente Waasmunster, die aan de Durme ligt.

Het zingen van sinterklaasliedjes is ook zo een belangrijk kenmerk dat volledig bij de folklore rond Sinterklaas past, deze eigenaardigheid gaat zelfs tot in de elfde eeuw terug. Deze liedjes zijn bedoeld om de goede oude heilige man uit te lokken om terug, gedurende de nacht van 5 op 6 december, met zijn witte schimmel over de daken te huppelen. En vooral om speelgoed, suikergoed, en oranjeappels aan de brave kinderen te brengen. ‘Tegenwoordig moet de Sint wel erg attent zijn, met al die zonnepanelen op de daken.’

In onze jeugdjaren, moesten de stoute kinderen zich maar uit de voeten maken, of aan de heilige man beloven dat ze het komende jaar braaf zouden zijn. Zwarte Piet haalde immers niet alleen cadeautjes voor de brave kinderen uit zijn zak, maar stopte er op bevel van de Sint ook de stoute kinderen in. Die zouden dan meegenomen worden naar Spanje. Piet had toen nog een roe, dat is een bundel, bestaande uit houttakken, die gebruikt werd om schoorstenen mee schoon te maken. Zoals het sinterklaasliedje duidelijk maakt, kregen stoute kinderen ‘de roe’. Een vijftal decennia geleden waren de opvattingen over opvoeden nog een stuk strenger dan vandaag en was een straf of een klets op het zitvlak niet ongewoon. Ook nu nog vraagt de Sint, zonder haperen, aan de kinderen ‘of ze braaf geweest zijn?’; maar dan meer om hen aan te manen om in de toekomst braver te wezen. Straffen zijn intussen helemaal niet meer aan de orde. Ook de gevaarlijke attributen van Piet zijn intussen gelukkig helemaal verdwenen.

Tegenwoordig worden alle kinderen als onschuldig beschouwd, en bijna elk kind gaat zonder aarzelen zijn verlanglijstje opstellen. Meestal zetten ze dat lijstje op sinterklaasavond bij de schouw, want daar wordt ook het schoentjes geplaatst. Sinterklaas gaat dan op zijn beurt ook de geschenkjes bij de schouw of bij de openaard neereggen. Bij het schoentje wordt er nog steeds, ten minste, een wortel voor het paard van de Sint en een appel voor Zwarte Piet neergelegd. Wij maakten nog een mandje met een appel voor Piet en enige rapen, wortels en wat hooi voor Klaas zijn paard. – Op Sinterklaasdag aten we dan steevast hutsepot -, maar rapen zijn nu niet meer zo populair, de meeste kinderen kennen zelfs dit gewas niet eens .

Eén van de vaste geschenken die Sinterklaas ons zeker meebracht en waar we echt blij om waren, was een stripalbum! Een Kapoentjes-album met verhalen over ‘Vader en Zoon, Bolleken en Piet Fluwijn’ en over ‘De lustige Kapoentjes met Lange So’. Ook Micky Mouse was heel populair bij ons. Op school werd over ‘Mike Moes’, zoals we dat zegden, veel verteld, vooral wanneer we op ‘die wonderbare televisie’ een tekenfilm met Micky hadden gezien. Deze populaire muis is vorige week trouwens al 90 jaar geworden: ‘Steamboat Willie, is een Amerikaanse geanimeerde korte film uit 1928 geregisseerd door Walt Disney en Ub Iwerks. Deze cartoon wordt beschouwd als het debuut van Mickey Mouse en zijn vriendin Minnie’: ook dit vernam ik via Radio2.

In Vlaanderen bestaan er tientallen liedjes en gedichtjes waarmee de Sint en Zwarte Piet worden toegejuicht. De meeste liedjes hebben een eenvoudige tekst en melodie, zo kunnen kinderen al op jonge leeftijd, en in een korte tijd, deze wijsjes aanleren. Ze worden meestal thuis en op school gezongen, waarbij ze voor een gezellige ‘sinterklaassfeer’ zorgen.

In veel van deze liedjes, die vandaag nog worden gezongen, zijn nog heel wat sporen van vroegere gebruiken en denkbeelden over Sinterklaas weergegeven. ‘Sinterklaas kapoentje, gooi wat in mijn schoentje, gooi wat in mijn laarsje, dank u Sinterklaasje!’

Volgens de overlevering zou Sinterklaas de heilig verklaarde bisschop Nicolaas van Myra zijn. Myra is een stad die nu tot Turkije behoort. Nicolaas leidde daar een kleine gemeenschap van christenen, die zwaar leden onder de vervolging door de Romeinen. Net als velen van hen zou ook Nicolaas zelf in de gevangenis beland zijn. Na zijn overlijden op 6 december 342 werd hij begraven in de basiliek van Myra. Vele eeuwen later, in 1087 (elfde eeuw), brachten zeelui zijn lichaam over naar de Italiaanse stad Bari. Dat vormde het begin van de verdere verspreiding in Europa, van het volksgeloof en de devotie rond deze heilige. Sindsdien wordt Sinterklaas ook traditioneel voorgesteld als een Westerse bisschop. Op afbeeldingen is hij te zien als een oude man met lange grijswitte haren en een grote witte baard. Verder draagt hij steeds een rode mantel, een wit kleed, een rode stola en een rode mijter, witte handschoenen en een bisschopsring met een robijn erin. In zijn linkerhand heeft hij een kromstaf: een kromstaf (ook herdersstaf of `krootse` geheten), is een staf van een bisschop of een abt. Het is een van de uiterlijke tekens van de waardigheid van bisschoppen en abten of abdissen (ook pontificalia geheten). Deze bisschopsstaf is een teken voor de herderlijke zorg van de bisschop voor de gelovigen. Bij een bisschop buigt of krult van de staf vanaf zijn aangezicht naar buiten, bij een abt naar binnen. Een abt heeft alleen een herderlijke zorg voor de gemeenschap in het klooster, een bisschop voor de gemeenschap van het bisdom.

Een gezegde luidt: ‘Onder de krootse is het goed leven!’ Misschien moeten heel de rij stoute kinderen, en dat zijn de politici en de bankiers van ons land, maar eens een bezoek brengen aan de goede oude Sinterklaas. De ‘Hoogheilige Man’ zou dan wel zijn kromstaf in de hand moeten hebben.

NB.: een kromstaf is zo vervaardigd dat de krul bij een bisschop steeds naar buiten buigt, weg van het gezicht. Bij een (vader)abt, ( moeder)abdis steeds naar binnen, of naar het gezicht toe. Een abt of abdis kan een gemijterde of een niet-gemijterde abt zijn. In het eerste geval wordt hij, of zij, kerkrechtelijk op hetzelfde niveau gezien als een bisschop en heeft de jurisdictie ( = de bevoegdheid om te onderzoeken en recht te spreken ) over de abdij, zoals een bisschop over een bisdom.

Karel De Pelsemaeker. Met dank aan Mevr. Nancy Zaman, stadsdiensten Sint Niklaas, voor de mooie foto’s.

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here