Bij het begin van de winter moeten we goed uitkijken, ook bij ons in de Vlaamse Ardennen

0
535


Waarnemingen van vroeger en nu,
t.t.z. van voor de klimaatveranderingen en nu.

Sommige loofbomen staan nu, midden november en juist op het moment dat de weervoorspellers winterweer aankondigen, nog met bladeren. Het zijn de beuk en de haagbeuk wiens bladeren tijdens de winter voor een groot deel, afgestorven, aan de twijgen blijven hangen. Als bezoeker van bos, of voorbijganger bij een haagomheining die uit deze boomsoorten bestaat, zou u zich wel eens kunnen vergissen. Het verschil tussen de bladeren van beide bomen is niet groot. Opmerkelijk eigenlijk, want de haagbeuk staat nogal veraf van de gewone beuk en is als katjesdrager meer verwant met de berk en de hazelaar. Bekijk daarom eens goed van beide bomen het blad en de twijgen.

Die van de haagbeuk zijn langwerpig en hebben een spitse bladpunt en getande randen. Het blad van de gewone beuk is ronder met golvende randen. Nu u toch goed aan het kijken bent, tel dan ook eens de nerven. Bij de haagbeuk zijn dat zeker 10 tot 15 paar die evenwijdig lopen. Bij de gewone beuk zijn dat er amper 6 tot 7. Zelfs als er geen dood blad meer aan de haagbeuk of gewone beuk zit, kunt u toch nog een klein verschil bespeuren. De bruine, afgeronde knoppen van de haagbeuk liggen plat gedrukt tegen de twijgen, terwijl de lichtbruine knoppen van de gewone beuk lang en spits zijn en vanaf de twijg naar buiten wijzen. In de lente, of rond 1 mei, bij het vormen van de bladeren, heeft de gewone beuk die in het Frans ‘un hêtre’ noemt, gladde blinkende bladeren met aan de rand witte haartjes. De haagbeuk, die in het Frans ‘un charme’ noemt, heeft donkergroene bladeren die niet blinken en geen haartjes hebben. Vandaar het leuke Franse gezegde: ‘Le charme d’Adam c’est d’être à poil’ of: ‘Etre à poil, charme Adam!’

Nu, bij de aanvang van de winter, zijn ook de weeromstandigheden opvallend! Oneindig groot is de macht van de zon, want ze is de moeder van alle leven op Aarde. Doch aan het einde de elfde en in de twaalfde maand worden er toch randen van haar almacht afgesneden.

Soms blijft er dagenlang – de lucht is dan helder en roerloos – een dampige laag over de aarde hangen. Een soort ‘ochtendnevel-voor-de-hele-dag’, die blijft hangen omdat de zon niet krachtig genoeg schijnt om hem op te lossen en er geen wind is om hem weg te waaien. Het temperatuursverloop in, en boven, zo een koppige lage kilte vertoont een opmerkelijke springerigheid. Vanaf de koude grond naar omhoog wordt het warmer, dat is normaal; maar waar de damp omhoog overgaat in heldere lucht zit een steile drempel in de temperatuurcurve. Vlak boven de laag is de temperatuur aanzienlijk hoger, maar neemt af naarmate er hoger gemeten wordt. Dat verschijnsel heet in de weerkunde ‘inversie’: wat zoveel betekend als omkering. Dit is het gevolg van sterke afkoeling tijdens de heldere nachten in een hoogdrukgebied. Door uitstraling wordt het vlak boven de grond koud. Deze koude vermengt zich niet met de warmte van de bovenlucht. In de natuur zorgt dit voor angstwekkende nevelslierten, die u plots, als een ongewenst bezoek uit de hemel, gaan omarmen.

Voor het stadsleven kan zo een hardnekkige laag, letterlijk en figuurlijk, verstikkend zijn. Alle roet, al het fijn stof en alle andere uitlaatgassen blijven erin hangen. De rook van de schoorstenen pluimt horizontaal, tot wanneer de wind, tenslotte, alles weer schoonveegt.

Wie zo oud is als ik, 69 jaar, zal wel weten dat onze vroegere weerman, Armand Pien, meer over ‘inversies’ sprak dan onze huidige weervrouw Sabine en weerman Frank.

In onze jeugdjaren, toen het al van in oktober of vanaf eind september begon te vriezen (of toch wit rijmde), sprak men in het dagelijks nieuws steeds over de stad Londen, die onder smog zat. Tegenwoordig duikt het fenomeen ‘smog’ nog maar sporadisch op, er is steeds meer wind dan pakweg 60 jaar geleden. Het verschijnsel smog wordt nu ook langs de snelwegen gesignaleerd, waarbij de snelheid van het verkeer moet worden aangepast.

In de geschiedenis van Londen, is het meest dramatische voorbeeld van smog ‘ The Great Smog’ of ‘Big Smoke’, die optrad van 5 tot en met 9 december 1952. De dikke mist drong zelfs door tot in de huizen, mensen verdwaalden in de straten, treinen botsten tegen elkaar omdat machinisten de seinen niet meer zagen. Voetbalwedstrijden werden afgelast. De smog verdween snel toen het weer veranderde op 10 december. Hoewel eerdere smogincidenten hadden plaatsgevonden, onderkenden de autoriteiten pas na The Great Smog de gevolgen op de gezondheid. In de weken erna verschenen medische rapporten waaruit bleek dat 4.000 mensen te vroeg gestorven waren en 100.000 mensen ziek werden als gevolg van de effecten van de smog op de luchtwegen. Uit recenter onderzoek blijkt dat het aantal dodelijke slachtoffers aanzienlijk hoger lag, namelijk op ongeveer 12.000!

Smog is luchtvervuiling die in een bepaalde periode opeens sterk toeneemt. We spreken dan van smogepisoden. Het woord smog is een ‘ porte-manteauwoord’ of een hypogram, van de Engelse woorden ‘smoke’ en ‘fog’. Letterlijk vertaald betekent smog: door rook en uitlaatgassen vervuilde mist.

Het is te hopen dat dit fenomeen dit jaar niet rond Sinterklaas opduikt of de oude man loopt in het beste geval vertraging op; in het slechtste geval belandt hij in een sanatorium en dan kan zijn kompaan, ‘Nicodemus,’ de man die nu al ‘zwart van ’t roet ziet’, alleen de weg op!

Of zou de Goede Oude Man de wereld niet kunnen verbeteren door iedereen ervan op de hoogte te brengen dat er 3500 meter onder onze voeten propere energie zit, is voor mij zeer de vraag:

Wanneer we in onze aardkorst een gatje gaan boren van 3,5km diep, komen we op een warme massa van 1000°C terecht. En dat gatje, betekent, volgens een snuggere professor, voor onze Moederaarde haar huid maar zoveel als een muggenprikje.

Jawel, alles kan eens beter worden; vooruit met de ezel, of was het een geit? Moederaarde herbergt alles, zodat we haar tijdens ons kort bestaan, op dit kleine plaatsje in het heelal, zeker geen geweld hoeven aan te doen.

Karel De Pelsemaeker.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here