Zetten we eens een vers kopje koffie?

0
227


E-column uit Goeferdinge

We gaan een verse ‘zjatte kaffee’ maken!”

Zoals we over bijna heel Vlaanderen zeggen, is een vertrouwd ontvangstritueel waarvoor wij Belgen tot in het buitenland bekend zijn.

Met het aanbieden van een verse kop koffie met meestal een koekje erbij, tonen we op de man of de vrouw af, onze gastvrijheid!

Er is geen enkel ander land in Europa waar een heerlijke verse tas koffie zo spontaan wordt aangeboden als in België. Zowel in Vlaanderen als in Wallonië is een koffiekransje het ontvangstritueel bij uitstek. Tot in de jaren negentienhonderd zestig, had bijna elke stad en gemeente één of meerdere koffiebranderijen. Ik, die aan de taalgrens woon heb ook onthouden hoe de koffies die in Wallonië werden gebrand een andere smaak hadden dan deze uit Vlaanderen. ( Koffie Gryspeirt uit Geraardsbergen smaakte bijvoorbeeld helemaal anders dan ‘Cafés 5 Clochers’ uit Doornik.). Grote koffiebranderijen, branden hun koffies ook specifiek voor een zeker district t.t.z.: de Antwerpse branderij ‘De rode Pelikaan’, of de Brusselse branderij ‘Jacqmotte’ bijvoorbeeld, branden hun koffie voor district Oost-Vlaanderen anders dan voor Henegouwen of West-Vlaanderen of Luik: dit zijn gegevens die ik te weten kwam toen aan het COOVI hotelschool volgende.

De Belgische koffiegebruikers en – barista’s, maken er graag werk van om een kop koffie zo goed als mogelijk aan te bieden. Elk gezin is ook uitgerust met meerdere koffieserviezen. We hebben koffiekopjes, ondertasjes, melkkannetjes en suikerpotjes bij de vleet. Het gamma gaat van modern design tot porseleinen barokke koffieserviezen, waarbij elk van hen op het gepaste moment wordt uitgehaald om het koffiekransje zo aangenaam en zo hoogwaardig als mogelijk te serveren! Soms, en vooral in betere families, is het koffieservies een erfstuk dat al verschillende generaties wordt overgeërfd, en alleen bij speciale gelegenheden wordt uitgehaald.

Onlangs nog las ik in een trendy blad dat zowel voorgemalen koffie als allerhande koffiepads en koffiecapsules al uit de mode zijn. Zelfs de koffiepercolator die al in de zeventigerjaren van vorige eeuw zijn plaats in elk gezin innam, zou overbodig blijken. Wie zijn koffie trendy wil op tafel brengen, moet zijn koffiebonen zelf malen en net zoals vroeger de waterketel aan de kook brengen. Een koffiefilter uit porselein en papieren filters, zijn bij het herboren koffieritueel noodzakelijk. Deze worden op de koffiekan, die liefst uit aardewerk of porselein is, geplaatst waarna de versgemalen koffie er wordt ingebracht. Het kokende water uit de waterketel, nu meestal een elektrische, kan dan over de koffie in koffiefilter gegoten worden, terwijl de koffiekan op kaarsvuurtje warm wordt gehouden.

Net zoals vroeger, maar toch wat aangepast, dacht ik, nadat ik het artikel had gelezen. Vroeger was de dagelijkse waterketel ‘of de moor’ en de koffiepot uit aluminium of in blinkende inox en meestal bezat een gezin beide stellen. Wanneer er dan bezoek was, werd de moor gauw met vers water gevuld en op het gasvuur of op de stoof geplaatst. Terwijl werd de koffiemolen uitgehaald en opgevuld met bonen. De molen werd tussen de knieën geplaatst en binnen de kortste keren was de koffie gemalen.

Rond 1960, of na Expo ’58, dat is nu al zestig jaar geleden, hadden de meeste huisgezinnen al een elektrische koffiemolen, meestal van het merk ‘Moulinex’. De gemalen koffie werd dan in de koffiezak gedeponeerd waar vooraf al een schepje cichorei was ingebracht. De verhouding was één deel cichorei voor vier delen koffie. De koffiezak, of koffiebeurs, was met garen aan een ring genaaid die op de opening van de koffiepot paste zodat koffiezak in de koffiekan hing. Het ‘opgieten’ was een ware kunst: er werd eerst met een fijn straaltje heet water in een ronddraaiende beweging uitgevoerd, met als doel de poeder van cichorei en koffie te doen zwellen. Daarna werd de teut van de waterketel, bij manier van spreken, in de koffiezak gepenetreerd, en werd de koffiezak volgegoten met kokend water tot wanneer de koffie-infusie al schuimend boven de rand van de koffiekan stond. …( Hum, bij het schrijven hiervan ik ruik de verse koffie!)

Nu was het tijd om de koffiekopjes op tafel te zetten, samen met de suikerpot, die gevuld was met harde suikerklontjes, een kannetje met verwarmde melk hoorde er ook bij. Terwijl werd er nog eens opgegoten. Wanneer de koffie op punt was, werd de koffiezak uit de kan verwijderd. Als er speciaal bezoek was werd de koffie overgegoten in een voorverwarmde porseleinen koffiekan, voor dagelijks gebruik werd de koffie in een thermos gegoten.

Een speculaaskoekje of een sneetje peperkoek hoorde er ook bij, zelf in de week. Op zon- en feestdagen werd er in onze streek ook een stuk mattentaart of semouletaart (griesmeeltaart) bij de koffie genuttigd. Patisserie, of pateekes, waren een uitzondering, dat was voor ‘die van ’t stad’. Op de buiten had de bakker geen patisserie, alleen tijdens het weekend enkele soorten taarten en cake of ‘pain de moscou’ (biscuitgebak dat niet versierd werd).

Het was al midden in de 60-tiger jaren dat de bakker, van op de hoek, in de week pateekes had. – Toen zijn ook de beenhouwerijen helemaal veranderd, en bood de slager een volgeladen toonbank met charcuteriewaren aan. –

Bij familie, die in het Noord-Franse Arras woonde, was de koffiezak (of de kaffeebozze) onbekend: daar werd de koffie en de cichorei gewoon in de koffiepot gedeponeerd waar kokend water werd opgegoten. De koffie werd vanuit de koffiekan door een handzeefje in de tassen gegoten.

Of er in de toekomst, bij het herboren koffieritueel, ook cichorei zal van pas komen blijft nog koffiedik kijken. Maar cichorei of ‘prit’ aan de dagelijkse koffie toevoegen, was in elk geval een gezonde gewoonte. Naar het schijnt is cichorei drinken zelfs goed tegen diabetes. En als we weten dat ‘de suikerziekte’ met onze moderne levensgewoontes standvastig toeneemt, is het koffiekransje met cichorei bij de koffie, en zonder pateekes of andere taarten, misschien wel een gezond vooruitzicht.

Karel De Pelsemaeker.

 

 

 

 

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here